październik 5th, 2009 Posted in Bez kategorii | Brak komentarzy »
Obuwie – część ubioru człowieka, zakładana na stopy, mająca bezpośredni kontakt z podłożem.
Nazwa ta obejmuje wiele różnych rodzajów butów, takich jak między innymi:
Sabot (drewniak) - oryginalnie obuwie stworzone wyłącznie z drewna, używne przez biednych chłopów we Francji.
Jego nazwa zrobiła jednak zaskakującą karierę w innych dziedzinach życia: w wieku rewolucji przemysłowej zbuntowani robotnicy używali twardych sabotów do niszczenia - w ich mniemaniu - konkurujących z nimi maszyn stąd “sabotaż”.
Chodaki - rodzaj prostego obuwia ze skóry lub kory lipowej, noszone od niepamiętnych lat.
Obuwie to w lasach mazowieckich nazywano kurpie, w Rusi podlaskiej nad Bugiem i w Czechach zwane były postołami, wśród górali podhalańskich zwane kierpcami. Dawna zagonowa, uboga szlachta, nosząca częstokroć zamiast butów chodaki z kory lipowej, była zwana od nich szlachtą chodaczkową.
Do dziś tradycyjne klompen noszone są na holenderskiej wsi.
GLANY
Glany – ciężkie, skórzane, wojskowe buty (waga “standardowych” glanów tj. dziesięciooczkowych, zwanych popularnie dziesiątkami i sięgających do ok. 1/3 łydki, wynosi ok. 750 g każdy), zwykle czarne, znacznie rzadziej brązowe, niekiedy też czerwone. Cholewy zwykle zachodzące za kostkę, czasem nawet do kolan, wzmocnione blachą na palcach (często także na pięcie).
Noszone przez część grup subkulturowych: punków i skinów, popularne są również wśród metali, gotów oraz hipisów. Buty podobne do glanów noszone są też przez służby mundurowe (np. wojsko czy policję) i osoby pracujące w halach fabrycznych i warsztatach. Z drugiej strony zdarza się, że funkcję glanów pełnią buty służb mundurowych z demobilu. Także buty marki Dr. Martens zanim zostały zaadaptowane przez subkultury młodzieżowe jako glany, pełniły rolę obuwia roboczego, chroniącego przed urazami[1]
Główną cechą glanów jest ich wygląd, odróżniający się od obuwia noszonego na co dzień na ulicy. Często dla wyróżnienia sznurowadła w glanach zamieniane są na wyraźnie kontrastujące barwą, np. białe, czerwone lub w barwach fluorescencyjnych, czasami odmiennej barwy w każdym bucie. Często kolor sznurowadła świadczyć ma o guście muzycznym bądź przekonaniach politycznych właściciela butów (np. białe są typowe dla środowisk ultraprawicowych, a czerwone dla ultralewicowych oraz anarchistów). Na początku glany robiono samemu, przerabiając buty z demobilu, z czasem specjalnie produkowane glany, w różnych kolorach, trafiły do ogólnodostępnych sklepów z obuwiem, stając się nie elementem manifestacji kontestacji, ale modą. Znane firmy to np. Steel, Heavy Duty, KMM, Revenger, Shellys Rangers, Underground, Dr Martens. Glany marki Break Free produkuje firma Wojas.
W latach 80. w Polsce bardzo popularne były tzw. rumunki, czyli specjalistyczne obuwie robotnicze (kolej, budownictwo) sprowadzane do Polski z Rumunii, charakteryzujące się bardzo długą sznurowaną cholewą.
W medycynie często stosowane jako obuwie ortopedyczne. Szczególnie dla osób po urazach śródstopia, kostki i łydki.
KALOSZE
Kalosze (gumowce, gumiaki, gumaki, kaloszaki) – gumowe buty chroniące nogi lub buty przed zamoczeniem.
niskie kalosze nakładane na obuwie, kalosze do pół łydkiPierwotnie kalosze nie były obuwiem, lecz osłoną na obuwie. Bardzo niskie, tylko do kostki, zakładano na obuwie, aby chronić obuwie przed ubrudzeniem i zamoczeniem. Po dojściu do terenu zadaszonego (np. do pracy) można kalosze zdjąć i chodzić w butach. W niektórych państwach ten typ kaloszy jest bardzo popularny i używany do dziś, w Polsce obecnie kalosze w tej formie są rzadko używane.
Inny rodzaj kaloszy, to wyższe (nawet do kolan), gumowe buty używane przez grupy robotnicze pracujących na otwartym powietrzu, np. robotników budowlanych, rolników, a także turystów, wędkarzy, rybaków i inne osoby mające często kontakt z mokrym podłożem. Często używane także przez małe dzieci. Ten rodzaj obuwia występuje czasem w handlu jako po prostu “gumowe buty”.
Odmianą kaloszy są tzw. gumofilce, tzn. ocieplane buty z gumową podeszwą i stopą oraz filcową cholewą do połowy łydki. Takie buty wykorzystywane są w przemyśle i rolnictwie, a także niekiedy w wojsku, szczególnie zimą.
Coraz częściej guma w kaloszach i gumofilcach zastępowana jest tworzywami sztucznymi - PCV.
Istnieją też kalosze dla zwierząt, np. dla koni.
KAPCIE
Kapcie (regionalnie pantofle, papucie, laczki itp.) – rodzaj obuwia przeznaczony do noszenia w mieszkaniu. Czasem jako kapcie używane są inne rodzaje obuwia takie jak:
- klapki
- drewniaki
- pantofle
W niektórych regionach Polski słowo kapeć oznacza bardzo zużyty but lub inny rodzaj obuwia. Na Górnym Śląsku najpopularniejsza jest nazwa laćki (laczki), na wschodzie kraju - ciapy, natomiast w okolicach Częstochowy- chapcie.
Terminem kapeć określa się także koło pojazdu (wyposażone w oponę pneumatyczną), z którego zeszło powietrze. Tak zwanego kapcia możemy “złapać” przedziurawiając oponę w samochodzie.
KLAPKI
Klapek – rodzaj lekkiego obuwia wykorzystywany do noszenia po mieszkaniu (kapcie), jak i na dworze.
Klapek charakteryzuje się odkrytą piętą i (często) palcami stóp. Często klapki trzymają się stóp jedynie za pomocą paska (o różnej szerokości) umiejscowionego pomiędzy palcami a śródstopiem. Nazwa klapki pochodzi od charakterystycznego odgłosu powstającego przy chodzeniu w niektórych rodzajach tych butów. Zasadniczą cechą wszystkich rodzajów klapek jest to, że nie trzymają pięty za pomocą cholewki, ani paska.
Na rynku popularne są klapki z wodoodpornych tworzyw sztucznych, używane np. na basenach, poza nimi spotykane są też klapki skórzane i z innych tworzyw naturalnych.
Ze względu na sposób wykonania, popularną odmianą klapek stają się tzw. japonki, w których dwa paski przechodzą pomiędzy palcem dużym a następnym.
OFICERKI
Oficerki - buty o wysokich cholewach, zazwyczaj skórzane, używane do jazdy konnej. Mają sztywną i pozbawioną wyraźnego bieżnika podeszwę, która umożliwia prawidłowe oparcie stopy w strzemieniu i pozwala na bezpieczne wysunięcie stopy w razie upadku z konia. Cholewa jest często usztywniona w tylnej części tak, aby nie opadała i nie marszczyła się w dolnej części. Obuwie tego rodzaju używane jest także w wojsku jako element stroju paradnego. Do jazdy konnej używane są także wysokie buty wykonane z tworzyw sztucznych takich jak guma i PVC, podobne do skórzanych ale całkowicie nieprzemakalne. Są tańsze, ale nie dają tak dobrego ułożenia stopy w strzemionach jak skórzane. W zamian dają pełną ochronę przed przemakaniem, łatwo się je czyści i nie wymagają szczególnej konserwacji.
PANTOFLE
Pantofle - elegancki rodzaj obuwia damskiego o niskiej cholewce (poniżej kostki).
Regionalnie (małopolskie) słowo pantofel oznacza kapeć.
Regionalnie (mazowieckie) słowo “pantofel” oznacza męskie, eleganckie buty do garnituru.
Słowo pochodzi z języka włoskiego pantofola (liczba mnoga pantofole)–miękki rodzaj obuwia przeznaczony do użycia w domu.
SANDAŁY
Sandały – rodzaj otwartego obuwia składającego się z podeszwy i rzemyków, które utrzymują sandał na stopie. Niekiedy jeden z pasków przechodzi pomiędzy dużym palcem a następnym.
Noszenie skarpet do sandałów uznawane jest powszechnie za faux pas; jedynie czasami bywa uwarunkowane modą i lokalnymi, środowiskowymi zwyczajami. Przy dłuższych wycieczkach skarpeta zabezpiecza stopę przed otarciami. Sandały są szczególnie lubiane przez kobiety, lecz coraz częściej noszą je też mężczyźni. Ostatnio dużą popularność wśród obydwu płci zdobyły modele sportowe. Sportowe sandały zapewniają wysoki komfort noszenia (często mają poduszki powietrzne w podeszwach, wygodne materiałowe lub materiałowo-skórzane paski). Najnowsza metoda wytwarzania podeszew - metoda bezpośredniego wtrysku - umożliwia bardzo dobre dostosowanie się podeszwy do stopy.
SZPILKI
Szpilki – buty na wysokim, cienkim obcasie noszone najczęściej przez kobiety.
Zbyt częste ich noszenie powoduje deformacje stóp (haluksy, palce młoteczkowate, modzele śródstopia), kolan, bioder i kręgosłupa (dyskopatie w odcinku lędźwiowo-krzyżowym oraz szyjnym) oraz złe samopoczucie.
TRAMPKI
Gumowe podeszwy w obuwiu wprowadził Wait Webster, który je opatentował w 1832 r. Pierwszą firmą, wytwarzającą buty sportowe, była firma Josepha William Fostera w Boulton (Anglia) – założona w 1890 (późniejszy Reebok), ale trampki wymyślono w USA, w firmie Marquisa M. Converse. W 1908 r. wyprodukowano pierwszy model tego obuwia nazywany All Stars przeznaczony dla koszykarzy. Buty te miały grubą gumową podeszwę i czarny płócienny wierzch, sięgający ponad kostkę. Znakiem firmowym była gwiazda na kostce. Buty te początkowo nie były zbyt popularne wśród zawodników, ale w ich promocję (jak i promocję koszykówki) zaangażował się w 1923 Charles „Chuck” H. Taylor, gracz drużyny Akron Firestones. Taylor skutecznie rozpropagował ten typ obuwia, zarówno wśród zawodników jak i całego społeczeństwa – stąd trampki są wiązane z jego nazwiskiem.
W latach 40. i 50. XX w. białe trampki wprowadzono jako buty treningowe do amerykańskiej armii, natomiast koszykarze zaczęli je farbować zgodnie z barwami swoich drużyn.
W latach 50. i 60. XX w. trampki stały się ulubionymi butami nastolatków i symbolem młodzieżowego buntu, a także swoistego stylu bycia. W trampkach występowały gwiazdy rocka, były typowym symbolem punków, nosili je również młodzi intelektualiści. “Klasyczne” trampki znikają w latach 70. XX w., zastępowane przez coraz wymyślniejsze technologie butów sportowych. Obecnie trampki ponownie wracają do łask stając się elementem młodzieżowej mody.
W Polsce buty tego typu pojawiły się w latach ‘30. XX w. a ich producentem była firma “Stomil”. Nazwa polska wywodzi się od określenia “trampa” czyli łazika, wędrowca, gdyż buty takie noszono podczas wycieczek pieszych.
